Arabuluculuk Yaklaşımı

 Arabuluculuk Yaklaşımı

Çatışmalarda taraflar, çatışmayı çözmede; tek taraflı çözüm, ortaklaşa çö­züm ve üçüncü tarafın kararı ile çözüm gibi farklı yollara başvururlar. Tek taraflı çözüm; empoze etme, saldırı, uymama, bağımsız eylem, kaçınma ve çekilme gibi sonuçları bakımından yapıcı bir durumu yansıtmayan eylemler biçiminde ortaya çıkar. Taraflar, karşılıklı olarak tartışma, müzakere, uzlaşma problemi ortaklaşa çözme ve birleştirme eylemlerini sergileyerek daha sağlıklı ve yararlı çatışma çö­zümlerine ulaşabilirler. Ancak bazen çatışmaya konu olan sorun, tarafların karşı­lıklı çözüm arayışlarıyla çözülemez. Böyle bir durumda, üçüncü kişilerin müda­halesine gereksinim duyulur. Bu müdahaleler; yönetsel kararlar, yargı kararları, uzlaştırma, yansız ya da partizan bir üçüncü tarafın müdahale veya arabuluculuk şeklinde görülür (Karip, 2003: 134-135).

Arabuluculuk

Bir pazarlık ya da çatışma sürecinde tarafların ortak ve kabul edilebilir bir çözüme ulaşmalarına yardımcı olmak amacıyla, karar yetkisi olma­yan ya da çok sınırlı olan ve tarafların görüş birliği ile belirlenen üçüncü bir tarafın müdahalesi olarak tanımlanabilir (Moore, 1996, akt. Karip, 2003). Arabuluculuk, geleneksel çatışma çözme yönteminin yerine konulan bir yaklaşım olarak değil, ona yeni bakış açıları sağlayacak bir yaklaşım olarak görülmelidir (Koruklu, 1998, 22, akt., Türnüklü, 2002: 2006).

Arabuluculuk, özellikle çatışmanın anlaşmazlık, uyuşmazlık ve kampanya evrelerinde kullanılabilecek bir yaklaşımdır. Arabulucunun müdahale edebilmesi için taraflar arasında devam eden bir ilişkiler sisteminin var olması gerekir. Bunun yanında, arabuluculuk görevini yürütecek kişilerin, bireyler arası diyalogu gelişti­rebilme ve taraflara duygusal destek sağlayabilecek mesleki ve bireysel yeterliklere sahip olmaları gerekir (Karip, 2003: 144). Arabuluculuk becerileri yaşanan çatış­maların şiddetini azaltır, çözüme ulaşma olasılığını arttırır ve anlaşmanın niteli­ğini geliştirir. Bu beceriler sadece arabuluculuktaki anlaşmazlıklarda değil kişiler arası ilişkilerde, ailede, işte ve toplumda da uygulanabilir.  

Arabuluculuk Becerileri

1.  Pazarlık ortamının sağlanması ile yapıcı, kazan-kazan yaklaşımının sağ­lanması: Çatışan taraflar her zaman birbirlerini problem olarak görmektedirler. Arabulucunun en önemli görevi, çatışan tarafların birbirlerini düşman olarak değil, problemi çözecekleri, işbirliği ile çalışacakları bireyler olarak görmelerini sağlamaktır.

2. Etkin dinleme etkin dinleme arabulucunun tarafları anlaşmaya ulaştırmak için kullandığı en önemli becerilerden biridir. Dinleme, problem çözme ve öğüt vermeden farklıdır. Dinlemek bir süre problemi yaşamayı ve anlamayı içerir.

3.  Yeniden yapılandırma: durumlarda konuşmacının söylediklerini aynen tekrar edemez, çünkü konuşmacının söyledikleri çatışmayı arttırıcı nitelikte ola­bilir. Bu durumda arabulucu bir yeni beceri kullanmak zorundadır ve bu da "reframing", yani karşı tarafın söylediklerini yapıcı bir dille ifade etmektir.

Arabuluculuk sürecinde arabulucu sistematik olarak taraflara yardımcı ol­maya ve taraflar arasında yapıcı ortak bir çözümün geliştirilmesine çalışır. Ara­buluculuk, tartışan iki tarafın bir uzlaşmaya kolaylıkla varabilmelerinde yardımcı olmak amacıyla tarafsız bir şekilde ortaya konulan bir süreçtir. Bu süreçte arabulu­cu, problemin karşılıklı bir şekilde çözümünü sağlayacak bir ortam hazırlar ve bu ortamın korunmasına yardımcı olur.

Arabuluculuk Süreci

1. Problemin çözümü için uygun kuralların belirlenmesi ve işbirliği için bir çerçeve oluşturulması,

2.  Arabuluculuğa başlamadan önce tarafların çatışmayı çözmeye istekli ol­duklarından emin olunması,

3. Problemin, ya kazanılacak ya da kaybedilecek bir çekişme olarak değil, çö­zümlenmesi gereken ortak bir problem olarak tanımlanması,

4. Tartışanların her birinin düşünce ve duygularının, görüşlerinin dinlenmesi

5. Arabulucunun, tarafların ifadelerinin altında yatan anlam ve imalara açık­lık getirmesi,

6. Karşı tarafın yaklaşımının anlaşılmasının sağlanması,

7. Arabulucunun tarafları aktif olarak dinlemesi

8. Her iki tarafın da ilgilerine yanıt verecek ve yararına olacak seçeneklerin oluşturulması

9.  Bu seçeneklerin nesnel ölçütlere göre değerlendirilmesi

10.  Bir uzlaşma ve anlaşmaya, fikir birliğine varılmasının sağlanması.

Arabuluculuk, birçok iletişim ortamında çatışmaların çözülmesi amacıyla kullanılabilecek bir yaklaşımdır. Toplumsal yaşama bakıldığında çatışma ve şid­deti medyada, sokakta, ailede, okulda, işyerlerinde, kısacası yaşamın her yerinde görülmektedir. Özellikle, öğrencilere istendik davranış kazandırma yeri olan okul­larda kişiler arası çatışma ve şiddetle başa çıkmak için uygulanan, eylem planları da yeterince etkili uygulanamamaktadır. Dolayısıyla kişiler arası çatışma ve şiddet her yerde olduğu gibi, okul ortamında da sıkça karşılaşılan bir olgu olarak karşı­mıza çıkmaktadır (Hart& Gunty, 1997, akt, Türnüklü ve Kaçmaz, 2006).

Okullarda her gün karşılaşılan çatışma türlerine ilişkin bir çalışma da Tür­nüklü ve Şahin (2002) tarafından yapılan çalışmada, okullarda öğrenciler arası çatışmalarda; birbirlerine hakaret etme, küfür etme, öğrencilerin birbirleriyle kavga etmeleri, öğrencilerin birbirlerine lakap takmaları, birbirini çekememezlik ve kıskançlık, öğrencilerin birbirlerini şikayet etme, birbirlerine el şakaları yapma, arkadaşlarının eşyalarını izinsiz kullanma, arkadaşlarıyla alay etme, kız ve erkek öğrenciler arasında çıkan çatışmalar, derslerde ilgiyi dağıtma çalışmaları ve yer paylaşımı davranışları ön plana çıkmıştır.

Okullarda çatışmanın yönetiminde birçok yaklaşım ya da yöntemden yarar­lanılabilir. Öğrenciler arasında yaşanacak çatışmaların yönetiminde "akran arabu­luculuğu" ve "barışçıl sınıflar" yaklaşımları etkili olabilecektir (Türnüklü ve Şahin, 2006).

Akran Arabuluculuğu

Okul çağında düzenlenen akran arabuluculuğu eğitim programlarında, çatışmaların çözümü için gerekli süreç ve beceriler konusun­da yoğun bir eğitim verilmek üzere farklı özelliklere sahip öğrenciler seçilir. Bu program, okulun kaynakları ve olanaklarına uygun olduğu kadar öğrencilerin de düzeyine uygun olacak bir şekilde esnek hazırlanmalıdır. Programda farklılık, kül­türler, sosyal adalet ile ilgili önyargıların azaltılması için öz değerlendirme, gruplar arası tartışmalar düzenlenir. Böylece bu programda yetiştirilen arabulucuların, kültürel farklılıklardan kaynaklanan çatışmaları da etkili bir şekilde çözmeleri sağlanır. Bu programda yetiştirilen arabulucular kadar okulun diğer üyelerine de çatışma çözümü becerilerini kazanma ve geliştirme fırsatı sunulur.

Barışçıl sınıflar yaklaşımı, öğrenme ve akademik çelişki tekniklerinin kullanıldığı bu yaklaşımda, çatışmalar bir program doğrultusunda çözümlenir. Barışçıl sınıf yaklaşımı öğretmenle başlar ve zamanla tüm okula yayılıp barışçıl okulları oluşturur. Barışçıl sınıf yaklaşımında başarılı olabilmek için öncelikle programla bütünleşmek gerekmektedir. Programı benimseyen öğretmenler, top­lum yararına davranışları ve çatışma çözümü becerilerini destekleyen barışçıl sınıf ortamını yaratırlar. Öğretmenler çoğunlukla istenmeyen davranışların üstesinden gelmek, öğretim yöntemlerini zenginleştirmek için bu yaklaşımı benimsemekte­dirler.